İran: Tarixi Mənzərə
İran, tarixi olaraq Fars olaraq bilinən, Qərbi Asiyada yerləşən bir ölkədir. Min illərə gedib çıxan zəngin mədəni irsi və mürəkkəb tarixi var. Müxtəlif landşaftları və zəngin resursları ilə İran, bölgənin tarixi və siyasətində mühüm rol oynamışdır.
Qədim Mədəniyyətlər
İranın tarixi, Elam və Midiya qədim mədəniyyətlərinə qədər uzanır, daha sonra isə 6-cı əsrdə Böyük Kirin rəhbərliyi altında Fars İmperiyasının qurulması ilə davam edir. Fars İmperiyası mimarlıq nailiyyətləri, inzibati yeniliklər və dünyanın ilk poçt sistemlərindən birinin qurulması ilə tanınırdı.
İslamın Təsiri
İslamın 7-ci əsrdə gəlişi İran cəmiyyətinə dərin təsir etdi. İran İslam elmi və mədəniyyətinin mərkəzi oldu, seçkin alimlər və fəlsəfəçilər yetişdirdi. 16-cı əsrdə Səfəvilər sülaləsi İslamın On İki İmam Şiəliyini dövlət dini olaraq təsis etdi ki, bu da bu gün İran kimliyinə təsir edir.
Müasir Tarix və Siyasi Mənzərə
20-ci əsr İran üçün əhəmiyyətli dəyişikliklər gətirdi, o cümlədən 1906-cı il Konstitusiya İnqilabı, ki, bu da parlament sistemi qurmağı hədəfləyirdi. Lakin 1979-cu il İslam İnqilabı İranı İslam Respublikası halına gətirdi və bununla da siyasi və sosial mənzərəsində dəyişikliklər baş verdi.
İran və Beynəlxalq Münasibətlər
İranın siyasi mənzərəsi Qərb ölkələri, xüsusilə ABŞ ilə gərginliklərlə xarakterizə olunur. 1979-cu il girov böhranı və sonrakı sanksiyalar İranın xarici siyasətini və qonşu ölkələrlə münasibətlərini formalaşdırdı. Bu çətinliklərə baxmayaraq, İran bölgə siyasətində, xüsusən nüvə inkişafı, terrorizm və sektant münaqişələri kimi məsələlərdə mühüm rol oynamağa davam edir.
İranda Yəhudi İcması
İranda yəhudi icması dünyanın ən qədimlərindən biridir, kökləri Fars İmperiyası dövrünə qədər uzanır. Yəhudilər 2500 ildən artıqdır ki, İranda yaşayırlar və ölkənin mədəni və iqtisadi həyatına töhfə verirlər.
İran Yəhudilərinin Tarixi Əhəmiyyəti
- Qədim Dövr: İranda yəhudilərin mövcudluğu Bibliyada, xüsusən Ester kitabında, Fars İmperiyasında yəhudi mühafizəsi hekayəsini anlatan bir şəkildə qeyd olunur.
- Səfəvi Dövrü: Səfəvi sülaləsi dövründə yəhudilər təqiblərə məruz qaldılar, lakin eyni zamanda müxtəlif ticarət və peşələrdə inkişaf etməyə imkan verən nisbi dözüm dövrləri yaşadılar.
- Müasir Dövr: 20-ci əsrdə, 1979-cu il inqilabından əvvəl, İranda yəhudi icması əhəmiyyətli idi, təxminən 100,000 nəfərlik bir əhali var idi.
İslam İnqilabının Təsiri
1979-cu il İslam İnqilabı İran yəhudilərinin həyatını kəskin şəkildə dəyişdirdi. Bir çoxu təqib qorxusuyla ölkəni tərk etdi, qalanlar isə inanclarını həyata keçirməkdə çətinliklərlə üzləşdilər. Lakin yəhudi icması rəsmi olaraq tanınır və İran parlamentində, Majlis adlanan, bir yerə malikdir.
Azərbaycan Yəhudi İcması ilə Bağlantı
Azərbaycan yəhudi icması İran yəhudiləri ilə tarixi bağlara malikdir, coğrafi yaxınlıq və mədəni mübadilələrdən irəli gəlir. İran yəhudilərinin bir çoxu, xüsusilə təqib dövrlərində, Azərbaycana köçdü və yerli yəhudi mədəniyyətini zənginləşdirdi.
Mədəni Mübadilələr
İran və Azərbaycan yəhudiləri arasında mədəni əlaqə müxtəlif aspektlərdə görünür:
- Dil: Bir çox İran yəhudisi Azərbaycan dilində danışır və iki icma arasında ortaq dil elementləri mövcuddur.
- Bayramlar: Yəhudi bayramları oxşar şəkildə qeyd olunur, yerli adətlər hər iki icmanın praktikasına təsir edir.
- Ticarət və İqtisadiyyat: Tarixən İran və Azərbaycan yəhudiləri arasında ticarət əlaqələri inkişaf etmişdir, iqtisadi əməkdaşlığı təşviq etmişdir.
İranın Hazırkı Əhəmiyyəti
Bugün, İran qlobal siyasətin mərkəzi olaraq qalır. Onun nüvə proqramı, insan hüquqları qeydləri və regional münaqişələrdəki rolu beynəlxalq narahatlıq mövzularıdır. İran yəhudi icması, çətinliklərlə üzləşsə də, davamlıdır və ölkənin mədəni mozaikasına töhfə verir.
Nəticə
İranın tarixini və yəhudi icması ilə əlaqəsini anlamaq bölgənin mürəkkəbliyini anlamağa kömək edir. İran yəhudiləri ilə Azərbaycan yəhudi icması arasındakı davamlı bağlar, mədəniyyətlərin və tarixlərin qarşılıqlı bağlılığını vurğulayır, müasir dünyada dialoqun və qarşılıqlı hörmətin əhəmiyyətini önə çıxarır.
Azərbaycan Yəhudi İcmasının informasiya portalında «Iran» mövzusunda ən son məqalələri oxuyun. Bütün materiallar mütəmadi yenilənir.